Luật Xây dựng 2025: Tái định vị vai trò của tư vấn thẩm tra thiết kế và dự án kèm theo trách nhiệm bồi thường thiệt hại
Trong hoạt động đầu tư xây dựng, công tác thẩm tra luôn đóng vai trò là “bộ lọc” kỹ thuật độc lập, giúp người quyết định đầu tư và chủ đầu tư kiểm soát chất lượng hồ sơ trước khi phê duyệt.
Tuy nhiên, nếu Luật Xây dựng 2014 coi thẩm tra là công cụ hỗ trợ đắc lực cho cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình “tiền kiểm”, thì Luật Xây dựng 2025 lại định vị thẩm tra là “công cụ tự bảo vệ” quan trọng nhất của Chủ đầu tư khi quyền tự chủ được mở rộng tối đa.
Bài viết này phân tích sâu sự khác biệt về quy định thẩm tra phục vụ thẩm định dự án và thẩm định thiết kế xây dựng triển khai sau khi dự án được phê duyệt giữa hai thời kỳ luật.
1. Thẩm tra phục vụ thẩm định dự án (Giai đoạn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, Báo cáo kinh tế – kỹ thuật)
Giai đoạn này quyết định sự “thành – bại” về mặt chủ trương và hiệu quả đầu tư. Sự thay đổi trong Luật Xây dựng 2025 cho thấy yêu cầu kiểm soát kỹ thuật ngày càng chặt chẽ ngay từ bước đầu.
|
Tiêu chí so sánh
|
Luật Xây dựng 2014 (Sửa đổi 2020)
|
Luật Xây dựng 2025
|
|---|---|---|
|
Căn cứ pháp lý
|
Điều 56, 57
|
Điều 26
|
|
Tính chất bắt buộc
|
Mang tính “tùy nghi” của cơ quan thẩm định.
Cơ quan chủ trì thẩm định được mời tổ chức, cá nhân tham gia hoặc yêu cầu chủ đầu tư lựa chọn tổ chức tư vấn để thẩm tra các nội dung cần thiết làm cơ sở cho việc thẩm định,.
|
Bắt buộc đối với nhóm dự án cụ thể.
Luật quy định cứng: Công trình thuộc dự án phải được thẩm tra thiết kế xây dựng làm cơ sở cho việc thẩm định đối với các trường hợp ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng hoặc quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp.
|
|
Tích hợp PCCC
|
Thẩm duyệt PCCC là một thủ tục song song hoặc độc lập, kết quả được gửi đến để hợp thức hóa.
|
Tích hợp sâu: Công trình thuộc diện thẩm định thiết kế PCCC phải được thẩm tra thiết kế xây dựng bảo đảm các yêu cầu về thiết kế PCCC. Kết quả này là đầu vào bắt buộc để thẩm định dự án.
|
Luật Xây dựng 2025 đã luật hóa yêu cầu thẩm tra thiết kế ngay trong bước lập dự án đầu tư đối với các dự án quan trọng. Điều này khắc phục tình trạng “duyệt dự án trên giấy” mà thiếu cơ sở kiểm chứng kỹ thuật độc lập, đồng thời gắn trách nhiệm của đơn vị thẩm tra với an toàn PCCC ngay từ hồ sơ dự án đầu tư.
2. Thẩm tra phục vụ thẩm định thiết kế (Giai đoạn lập thiết kế xây dựng triển khai sau khi dự án được phê duyệt)
Đây là điểm đột phá lớn nhất của Luật Xây dựng 2025, đánh dấu sự chuyển giao quyền lực từ Nhà nước sang Chủ đầu tư.
|
Tiêu chí so sánh
|
Luật Xây dựng 2014 (Sửa đổi 2020)
|
Luật Xây dựng 2025
|
|---|---|---|
|
Căn cứ pháp lý
|
Điều 82, 83a
|
Điều 29, 30
|
|
Vai trò của Thẩm tra
|
Công cụ hỗ trợ Cơ quan Nhà nước. Đối với công trình quy mô lớn/ảnh hưởng cộng đồng, kết quả thẩm tra là tài liệu bắt buộc trong hồ sơ trình Cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định. Nhà nước giữ quyền “phán quyết” cuối cùng về kỹ thuật. |
Công cụ kiểm soát của Chủ đầu tư. Chủ đầu tư thực hiện thẩm định, kiểm soát và phê duyệt thiết kế. Công trình ảnh hưởng lớn an toàn/lợi ích cộng đồng phải được thẩm tra làm cơ sở cho việc thẩm định hoặc kiểm soát thiết kế của Chủ đầu tư. |
|
Mục tiêu hướng tới
|
Phục vụ việc ra Thông báo kết quả thẩm định của cơ quan chuyên môn về xây dựng.
|
Phục vụ việc ra Quyết định phê duyệt thiết kế của Chủ đầu tư.
|
|
Nội dung trọng tâm
|
Tập trung vào an toàn chịu lực, tuân thủ quy chuẩn.
|
Ngoài an toàn và quy chuẩn, nhấn mạnh việc thẩm tra đáp ứng yêu cầu về PCCC; sự hợp lý của dây chuyền công nghệ (nếu có).
|
- Luật 2014: Tạo ra tâm lý “ỷ lại” vào cơ quan nhà nước. Chủ đầu tư thường coi việc có dấu thẩm định của cơ quan chuyên môn về xây dựng là xong trách nhiệm kỹ thuật.
- Luật 2025: Trao quyền phê duyệt thiết kế về cho Chủ đầu tư (trừ một số trường hợp đặc biệt). Khi không còn “chiếc ô” thẩm định của Nhà nước, Báo cáo thẩm tra trở thành cơ sở pháp lý quan trọng nhất để Chủ đầu tư tự tin phê duyệt và chịu trách nhiệm. Nếu xảy ra sự cố, Báo cáo thẩm tra là chứng cứ xác định trách nhiệm liên đới của đơn vị tư vấn.
3. Những điểm cần đặc biệt lưu ý trong Luật Xây dựng 2025
- Thẩm tra song hành với PCCC: Luật Xây dựng 2025 yêu cầu nội dung thẩm tra phải bao gồm đánh giá giải pháp thiết kế về phòng cháy và chữa cháy. Điều này đòi hỏi các đơn vị tư vấn thẩm tra phải nâng cao năng lực hoặc liên danh với các đơn vị chuyên môn về PCCC, không thể chỉ thuần túy thẩm tra kết cấu như trước.
- Trách nhiệm giải trình: Đơn vị thẩm tra có trách nhiệm giải trình, làm rõ kết quả thẩm tra để phục vụ công tác thẩm định của cơ quan chuyên môn (nếu dự án thuộc diện nhà nước thẩm định) hoặc của Chủ đầu tư. Luật quy định rõ trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu đưa ra thông tin không chính xác trong báo cáo thẩm tra.
- Quyền bảo lưu: Luật Xây dựng 2025 tiếp tục bảo vệ (đã quy có tại Luật 2014) tính độc lập của tư vấn thẩm tra bằng quy định: Nhà thầu thẩm tra có quyền bảo lưu kết quả thẩm tra và từ chối thực hiện yêu cầu làm sai lệch kết quả.
4. Kết luận và Khuyến nghị
Sự thay đổi của Luật Xây dựng 2025 đặt vai trò của công tác thẩm tra lên một tầm cao mới: thực chất hơn và trách nhiệm nặng nề hơn.
- Đối với Chủ đầu tư: Cần thay đổi tư duy từ “thuê thẩm tra để đủ thủ tục” sang “thuê thẩm tra để bảo vệ chính mình”. Việc lựa chọn đơn vị thẩm tra uy tín là yếu tố sống còn để giảm thiểu rủi ro pháp lý khi tự phê duyệt thiết kế.
- Đối với Tư vấn thẩm tra: Cơ hội thị trường mở rộng nhưng đi kèm áp lực trách nhiệm. Cần kiện toàn năng lực về PCCC và chuẩn bị sẵn sàng cho cơ chế giải trình trách nhiệm chặt chẽ hơn.
Tải: Luật Xây dựng 2025
Series bài viết về Luật Xây dựng 2025:
- Bài 01 “Tự ý thay đổi thiết kế”: Bước ngoặt pháp lý, từ vi phạm sang hành vi bị nghiêm cấm
- Bài 02 Đột phá của Luật Xây dựng 2025: Bước ngoặt tư duy từ quản lý “nguồn vốn” sang “hình thức đầu tư”
- Bài 03 Luật Xây dựng 2025 trao “quyền năng” mới cho Chủ đầu tư: Thiết kế bước sau được phép điều chỉnh khi không làm thay đổi về mục tiêu, quy mô của dự án
- Bài 04 Luật Xây dựng 2025 từ bỏ nguyên tắc “tính đúng, tính đủ” – Cởi trói tư duy, loại bỏ “bẫy” pháp lý trong quản lý chi phí đầu tư
- Bài 05: Luật Xây dựng 2025: Tái định vị vai trò của tư vấn thẩm tra thiết kế và dự án kèm theo trách nhiệm bồi thường thiệt hại
Thank & Best Regards!
Khi trích dẫn, chia sẻ thông tin tại các bài viết của tác giả xin vui lòng ghi rõ nguồn “Phan Việt Hiếu – kiemtoanxaydung.vn”
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO & TƯ VẤN QUYẾT TOÁN VỐN ĐẦU TƯ [PHAN ANH FIRM]
- [HR] Số 204 – 206 Vũ Tông Phan, P. Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh
- [BR] Số 50 Cửu Long, Tòa Nhà Cửu Long, P. Tân Sơn Hòa, TP. Hồ Chí Minh
- [BR] Số 35 Nguyễn Thị Minh Khai, P. Cam Ranh, Tỉnh Khánh Hòa
- [E] sotaykiemtoanxaydung@gmail.com / tuvanphananh@gmail.com
- [P & ZALO] 0775.775.266
- Fanpage: SỔ TAY KIỂM TOÁN XÂY DỰNG
- Fanpage: TRUNG TÂM ĐÀO TẠO & TƯ VẤN QUYẾT TOÁN VỐN ĐẦU TƯ
- Nhóm FB: SỔ TAY KIỂM TOÁN XÂY DỰNG
- Nhóm FB: KINH TẾ XÃ
- Nhóm ZALO: QUYẾT TOÁN VỐN ĐẦU TƯ
- Nhóm ZALO: QUYẾT TOÁN NỘI DUNG BỒI THƯỜNG
- Nhóm ZALO: LUẬT ĐẤU THẦU 2023
- Nhóm ZALO: LUẬT ĐẦU TƯ CÔNG 2024
- Trưởng Ban biên tập Diễn đàn KIỂM TOÁN XÂY DỰNG:
- Ông Phan Việt Hiếu – [P& ZALO] 098765.6161
